جراحی برداشتن رحم و تخمدان

عمل برداشتن رحم یا هیسترکتومی شامل حذف کامل یا جزئی رحم است و برای زنانی با مشکلاتی مثل خونریزی شدید، فیبروم، افتادگی رحم یا سرطان انجام می‌شود. این جراحی اصولا برای کسانی که قصد بارداری ندارند مناسب است و در ادامه، جزئیات و نکات مهم آن را بررسی می‌کنیم.

هیسترکتومی چیست؟

هیسترکتومی (Hysterectom  )، یا جراحی برداشتن رحم، عملی است که برای حذف کامل یا بخشی از رحم انجام می‌شود و در برخی موارد تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ نیز برداشته می‌شوند. این جراحی اصولا برای زنانی توصیه می‌شود که با مشکلاتی مانند درد مزمن، فیبروم، برخی انواع سرطان یا عفونت‌های شدید روبه‌رو هستند و دیگر روش‌های درمانی مؤثر نبوده‌اند. پس از جراحی برداشتن رحم و تخمدان، دوره‌های قاعدگی متوقف شده و امکان بارداری از بین می‌رود، بنابراین تصمیم‌گیری درباره آن نیازمند مشورت دقیق با پزشک است. برای تجربه‌ای امن و راحت، انجام این عمل توسط یک متخصص با تجربه و معتبر، مانند دکتر نسیم علاقمند فرد به عنوان  بهترین متخصص زنان در مطهری تهران، می‌تواند اطمینان خاطر و مراقبت حرفه‌ای را تضمین کند.

در صورت اینکه قصد انجام جراحی هیسترکتومی را دارید با شماره زیر با مطب بهترین متخصص زنان در مطهری تهران تماس بگیرید.

چه کسانی بهترین کاندیدای هیسترکتومی هستند؟

بهترین کاندیدای هیسترکتومی زنانی هستند که با مشکلات جدی رحمی یا لگنی مواجه‌اند و درمان‌های غیرجراحی برای آن‌ها موثر نبوده است. این موارد شامل فیبروم‌های رحم، افتادگی رحم، آندومتریوز، سرطان رحم، خونریزی‌های شدید یا غیرطبیعی قاعدگی، درد مزمن لگن، عفونت‌های مقاوم به درمان، پولیپ‌های رحمی و مشکلات ناشی از عدم پاسخ به داروهای هورمونی می‌شود.

چه کسانی نباید هیسترکتومی انجام دهند؟

هیسترکتومی برای همه زنان مناسب نیست. زنانی که قصد بارداری دارند، مشکلات قلبی یا عروقی شدید، بیماری‌های تنفسی پیشرفته، عفونت فعال، اختلالات انعقادی، دیابت کنترل‌نشده، فشار خون بالا یا مشکلات کلیوی جدی دارند، باید پیش از تصمیم‌گیری با پزشک مشورت کنند. در این شرایط، پزشک اغلب روش‌های کم‌تهاجمی یا درمان‌های محافظه‌کارانه را اولویت می‌دهد تا رحم حفظ شده و خطر عوارض کاهش یابد.

دلایل انجام جراحی هیسترکتومی

هیسترکتومی یک روش جراحی رایج است که با برداشتن رحم، انواع مختلفی از مشکلات و بیماری‌های دستگاه تناسلی زنان درمان می‌شود. این جراحی اصولا زمانی توصیه می‌شود که روش‌های غیرجراحی موثر نبوده یا بیماری پیشرفته باشد.

فیبروم رحمی (Uterine Fibroids)

فیبروم‌ها توده‌های غیرسرطانی هستند که در دیواره رحم رشد می‌کنند و یکی از رایج‌ترین دلایل انجام هیسترکتومی به شمار می‌روند. این توده‌ها می‌توانند خونریزی شدید، درد شکمی و ناراحتی‌های دیگر ایجاد کنند. اصولا پزشک ابتدا درمان‌های دارویی یا روش‌های کم‌تهاجمی مانند میومکتومی را پیشنهاد می‌دهد که در آن تنها فیبروم‌ها برداشته شده و رحم سالم باقی می‌ماند. در صورتی که این روش‌ها جوابگو نباشند یا فیبروم‌ها دوباره رشد کنند، جراحی برداشتن رحم و تخمدان به‌عنوان گزینه نهایی مطرح می‌شود.

سرطان

تقریبا ۱۰ درصد از جراحی برداشتن رحم و تخمدان به دلیل ابتلا به انواع سرطان انجام می‌شوند. این جراحی ممکنه برای سرطان رحم، دهانه رحم، تخمدان یا آندومتر ضروری باشد. انتخاب روش درمانی به نوع سرطان، مرحله پیشرفت آن و شرایط کلی سلامت بیمار بستگی دارد. در برخی موارد، هیسترکتومی با شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی ترکیب می‌شود. همچنین، در افرادی که آزمایش ژن BRCA آن‌ها مثبت است، انجام هیسترکتومی می‌تواند خطر ابتلا به سرطان‌های تخمدان و پستان در آینده را کاهش دهد.

آندومتریوز (Endometriosis)

آندومتریوز حالتی است که بافت پوشاننده داخلی رحم در نقاط خارج از رحم رشد می‌کند و می‌تواند موجب درد شدید لگن، پریودهای نامنظم، مشکلات ناباروری و ایجاد چسبندگی شود. وقتی سایر روش‌های درمانی موثر نباشند، هیسترکتومی می‌تواند درد را کاهش داده، پریودهای نامنظم را برطرف کند و چسبندگی‌ها را حذف نماید، به‌خصوص در موارد پیشرفته یا مقاوم به درمان‌های غیرجراحی این جراحی پیشنهاد می شود..

آدنومیوز (Adenomyosis)

 آدنومیوز زمانی رخ می‌دهد که پوشش داخلی رحم وارد عضله آن شود و باعث ضخیم شدن دیواره رحم می‌شود. این وضعیت می‌تواند خونریزی شدید و درد لگنی طولانی ایجاد کند. وقتی داروها و درمان‌های هورمونی کافی نیستند، برداشتن رحم تنها گزینه درمانی است.

عفونت لگن (Pelvic Inflammatory Disease – PID)

عفونت باکتریایی لگن می‌تواند درد و التهاب شدیدی ایجاد کند و در صورت پیشرفت، به رحم آسیب جدی برساند. بیشتر موارد با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شوند، اما در موارد حاد، هیسترکتومی ضروری است تا عفونت کنترل شود.

هایپرپلازی رحم (Hyperplasia)

 هایپرپلازی به معنی رشد بیش از حد پوشش داخلی رحم است که می‌تواند خونریزی شدید یا پریودهای نامنظم ایجاد کند. اگر پزشک احتمال دهد این حالت به سرطان تبدیل شود، هیسترکتومی به‌عنوان راهکار قطعی مطرح می‌شود.

خونریزی غیرطبیعی قاعدگی

قاعدگی‌های بسیار شدید یا نامنظم ممکنه ناشی از فیبروم، عفونت یا مشکلات هورمونی باشد. وقتی روش‌های دارویی جوابگو نیستند، برداشتن رحم تنها راه کنترل خونریزی‌های مزمن و شدید است.

افتادگی رحم (Uterine Prolapse)

 افتادگی رحم زمانی اتفاق می‌افتد که رحم از جایگاه طبیعی خود پایین آمده و وارد واژن شود. این مشکل باعث فشار لگن، مشکلات ادراری و درد می‌شود و در صورت عدم پاسخ به درمان‌های غیر جراحی، هیسترکتومی آخرین راه حل است.

عوارض پس از زایمان

 در موارد نادر، خونریزی شدید یا آسیب رحم بعد از زایمان طبیعی یا سزارین رخ می‌دهد. در این شرایط، هیسترکتومی می‌تواند زندگی مادر را نجات دهد و جلوی خطرات جدی خونریزی را بگیرد.

چسبندگی جفت  (Placenta Accreta)

 چسبندگی جفت زمانی رخ می‌دهد که جفت به دیواره رحم عمقی متصل شود و هنگام جدا شدن خونریزی شدید ایجاد کند. اغلب هیسترکتومی همزمان با سزارین انجام می‌شود تا خطر از دست دادن خون و آسیب جدی به مادر کاهش یابد.

انواع هیسترکتومی

هیسترکتومی روش‌های مختلفی دارد و انتخاب هر کدام بستگی به شرایط پزشکی، اندازه رحم، سابقه جراحی و اولویت‌های شما دارد.. در ادامه مهم‌ترین روش‌های جراحی برداشتن رحم و تخمدان را معرفی می‌کنیم:

هیسترکتومی کامل (Complete or Total Hysterectomy)

در هیسترکتومی کامل، کل رحم به همراه دهانه رحم (cervix) برداشته می‌شود. دهانه رحم، همان قسمت باریک‌تر رحم است که در این روش خارج می‌شود. اصولا این نوع هیسترکتومی برای شرایطی مانند فیبروم‌های گسترده، خونریزی‌های شدید یا برخی انواع سرطان‌ها انجام می‌شود. این روش اطمینان می‌دهد که تمام بافت رحم از بدن خارج شده و خطر عود بیماری کاهش می‌یابد. این روش با بیهوشی عمومی انجام می‌شود، نیاز به ۱ تا ۲ روز بستری دارد، شامل برش شکمی یا لاپاراسکوپی ۱۰–۱۵ میلی‌متری است، مدت جراحی ۱ تا ۴ ساعت و دوره بهبودی ۴ تا ۶ هفته است.

هیسترکتومی جزئی یا ساب‌تو‌تال (Partial or Subtotal / Supracervical Hysterectomy)

در هیسترکتومی جزئی، تنها قسمت فوقانی رحم برداشته می‌شود و دهانه رحم در جای خود باقی می‌ماند. این روش زمانی مناسب است که بیمار بخواهد دهانه رحم حفظ شود یا برداشتن آن به دلیل پیچیدگی‌های جراحی دشوار باشد. اگر در حین عمل سرطان غیرمنتظره‌ای تشخیص داده شود، جراح ممکنه تصمیم بگیرد دهانه رحم را نیز خارج کند. این روش اصولا دوره نقاهت کوتاه‌تر و عوارض کمتر دارد، اما باید مزایا و محدودیت‌های آن با پزشک به دقت بررسی شود. با بیهوشی عمومی انجام می‌شود، اصولا بدون نیاز به بستری یا حداکثر نیم روز بستری، شامل برش کوچک لاپاراسکوپی یا شکمی است، مدت جراحی ۱ تا ۳ ساعت و بهبودی ۲ تا ۴ هفته طول می‌کشد.

هیسترکتومی رادیکال (Radical Hysterectomy)

هیسترکتومی رادیکال نوعی جراحی برداشتن رحم و تخمدان کامل است که علاوه بر رحم و دهانه رحم، بافت‌های اطراف رحم به نام پارامتریوم نیز برداشته می‌شوند. این روش اصولا برای بیمارانی انجام می‌شود که سرطان رحم یا دهانه رحم در آن‌ها تشخیص داده شده و نیاز به برداشتن بافت‌های اطراف برای جلوگیری از گسترش بیماری دارند. با این روش، احتمال باقی ماندن سلول‌های سرطانی کاهش یافته و درمان کامل‌تر انجام می‌شود. ا بیهوشی عمومی انجام می‌شود، نیاز به ۲ تا ۵ روز بستری دارد، برش شکمی یا لاپاراسکوپی رادیکال انجام می‌شود، مدت جراحی ۳ تا ۵ ساعت و دوره بهبودی بین ۶ تا ۸ هفته است.

جراحی‌های همراه با هیسترکتومی

گاهی اوقات جراح علاوه بر برداشتن رحم، اقدام به برداشتن یک یا هر دو تخمدان و لوله‌های رحمی می‌کند. برداشتن تخمدان‌ها به اوفورکتومی (Oophorectomy) و برداشتن لوله‌ها به سالپنژکتومی (Salpingectomy) معروف است. این اقدامات می‌توانند به دلیل وجود اندومتریوز، پیشگیری از سرطان یا مشکلات دیگر انجام شوند. تصمیم برای انجام این جراحی‌های تکمیلی اصولا با توجه به وضعیت سلامت بیمار و توصیه پزشک اتخاذ می‌شود.

هیسترکتومی واژینال

در این روش، رحم بدون برش روی شکم و تنها از طریق واژن خارج می‌شود. هیسترکتومی واژینال به دلیل کم‌تهاجمی بودن، درد کمتر و دوره نقاهت کوتاه‌تر، اصولا برای بیمارانی که رحم قابل دسترسی از طریق واژن دارد مناسب است. بیمار سریع‌تر به فعالیت‌های روزمره بازمی‌گردد و هیچ جای بخشی روی شکم باقی نمی‌ماند. با این حال، در شرایطی که رحم بزرگ یا مشکلات پیچیده پزشکی وجود داشته باشد، این روش ممکنه گزینه مناسبی نباشد. این جراحی با بیهوشی عمومی انجام می‌شود، اصولا ۱ تا ۲ روز نیاز به بستری دارد، بدون برش جراحی است، مدت زمان عمل ۱ تا ۴ ساعت و دوره بهبودی بین ۴ تا ۶ هفته طول می‌کشد.

هیسترکتومی لاپاراسکوپی

هیسترکتومی لاپاراسکوپی یک روش کم‌تهاجمی است که جراح با ایجاد چند برش کوچک روی شکم و استفاده از دوربین و ابزارهای ویژه، رحم را خارج می‌کند. این روش درد پس از عمل را کاهش می‌دهد، بهبود سریع‌تری دارد و جای زخم کوچک‌تری باقی می‌گذارد. اما انجام آن نیازمند مهارت بالای جراح است و برای همه بیماران مناسب نیست. در برخی موارد، جراح ممکنه مجبور شود روش عمل را به جراحی باز (Laparotomy) تغییر دهد تا ایمنی بیمار تضمین شود. این جراحی با بیهوشی عمومی انجام می‌شود، اصولا نیازی به بستری طولانی ندارد، برش جراحی حدود ۱۰ میلی‌متر است، مدت زمان عمل ۱ تا ۴ ساعت و دوره بهبودی بین ۲ تا ۶ هفته طول می‌کشد.

این مقاله را هم بخوانید:کولپوسکوپی چیست؟

روش‌های انجام هیسترکتومی

 هیسترکتومی یا برداشتن رحم می‌تواند به روش‌های مختلف انجام شود و انتخاب روش مناسب به شرایط بیمار بستگی دارد. در ادامه سه روش اصلی این جراحی را معرفی می‌کنیم:.

هیسترکتومی شکمی (Abdominal Hysterectomy)

در هیسترکتومی شکمی، جراح از طریق یک برش در پایین شکم (افقی یا گاهی عمودی) رحم را خارج می‌کند. این روش اصولا برای فیبروم‌های بزرگ، سرطان‌های پیچیده یا رحم‌هایی با شکل غیرمعمول انتخاب می‌شود، زیرا دید مستقیم جراح روی تمام اعضای لگنی فراهم است.

مزایای هیسترکتومی شکمی:

1. امکان مشاهده و دسترسی کامل به رحم و بافت‌های اطراف

2. مناسب برای برداشتن رحم‌های بزرگ یا بیماری‌های پیچیده

3. امکان انجام جراحی‌های همزمان روی تخمدان‌ها و لوله‌ها

4. کاهش نیاز به جراحی دوباره در آینده

5. کنترل دقیق‌تر خونریزی و عوارض حین عمل

هیسترکتومی لاپاراسکوپی (Laparoscopic Hysterectomy)

در این روش کم‌تهاجمی، چند برش کوچک در شکم ایجاد شده و با دوربین و ابزارهای ظریف رحم برداشته می‌شود. گاز دی‌اکسیدکربن شکم را متسع می‌کند تا جراح دید واضحی از اعضای لگنی داشته باشد. این عمل می‌تواند با کمک روبات نیز انجام شود و اغلب دوران بهبود کوتاه‌تر است.
مزایای هیسترکتومی لاپاراسکوپی:

1. برش‌های کوچک و درد کمتر بعد از عمل

2. بازگشت سریع‌تر به فعالیت‌های روزمره

3. کاهش خطر عفونت و خونریزی نسبت به روش شکمی

4. دقت بالاتر در حفظ بافت سالم اطراف رحم

5. امکان مشاهده بهتر ساختارهای لگنی و انجام همزمان جراحی‌های تکمیلی

هیسترکتومی واژینال (Vaginal Hysterectomy)

در هیسترکتومی واژینال، رحم از طریق واژن برداشته می‌شود و هیچ برش روی شکم ایجاد نمی‌شود. این روش اصولا برای زنانی با افتادگی رحم یا رحم کوچک تا متوسط توصیه می‌شود و باعث کاهش زمان بستری و دوران نقاهت می‌شود.
مزایای هیسترکتومی واژینال:

1. بدون برش خارجی و بدون جای زخم مشخص

2. دوران نقاهت کوتاه‌تر و بازگشت سریع‌تر به زندگی روزمره

3. هزینه کمتر نسبت به هیسترکتومی شکمی

4. کاهش ریسک عفونت‌های پوستی و داخلی

5. مناسب برای درمان افتادگی رحم و مشکلات لگنی بدون جراحی بزرگ

آمادگی قبل از انجام جراحی هیسترکتومی

طبیعی است که پیش از هیسترکتومی اضطراب داشته باشید، اما با آمادگی مناسب می‌توانید آرامش بیشتری پیدا کنید. ابتدا تمام اطلاعات لازم درباره نوع جراحی، مراحل آن و بیهوشی را از پزشک خود دریافت کنید و هر سوال یا نگرانی را مطرح کنید. دستورالعمل‌های دارویی پزشک را دقیق دنبال کنید و او را از داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها یا داروهای گیاهی که مصرف می‌کنید مطلع نمایید. برای مدت بستری در بیمارستان برنامه‌ریزی کنید، زیرا هیسترکتومی شکمی اصولا حداقل یک تا دو روز نیاز به بستری دارد. همچنین، از قبل هماهنگی‌های لازم برای کمک در دوران نقاهت انجام دهید، زیرا فعالیت‌هایی مانند رانندگی یا بلند کردن اجسام سنگین تا چند هفته محدود خواهد بود.

مراقبت بعد از انجام جراحی هیسترکتومی

پس از جراحی، اصولا تا پنج روز در بیمارستان خواهید بود و روزانه کمی راه رفتن برای پیشگیری از لخته شدن خون ضروری است. انجام فعالیت‌های سنگین، بلند کردن اجسام و رابطه جنسی تا اجازه پزشک ممنوع است. دوره نقاهت جراحی شکمی اصولا طولانی‌تر از نوع واژینال است و برای مراقبت‌های دقیق و بهبود سریع، مشورت مستمر با متخصص زنان اهمیت دارد.

عوارض جراحی هیسترکتومی

پس از انجام جراحی برداشتن رحم و تخمدان ، ممکنه زنان با عوارض کوتاه‌مدت جسمی مواجه شوند. این موارد شامل درد و تورم در محل برش، ترشحات واژینال، کبودی، سوزش یا بی‌حسی اطراف برش و خونریزی خفیف تا متوسط است. مدت زمان نقاهت به نوع جراحی بستگی دارد؛ هیسترکتومی شکمی حدود شش هفته و روش‌های کم‌تهاجمی مانند لاپاراسکوپی یا واژینال سه تا چهار هفته طول می‌کشد. اگر تخمدان‌ها هم برداشته شوند، ورود ناگهانی به دوران یائسگی باعث علائمی مثل گرگرفتگی، خشکی واژن، تعریق شبانه و بی‌خوابی می‌شود که ممکنه نیاز به درمان‌های هورمونی داشته باشند.

عوارض بعد از برداشتن رحم و تخمدان

بعد از برداشتن رحم و تخمدان، بدن ممکنه با چندین تغییر و عارضه مواجه شود. خونریزی، درد محل جراحی و حساسیت به بیهوشی از جمله مشکلات کوتاه‌مدت شایع هستند، در حالی که عفونت یا تشکیل لخته خون نیز می‌تواند رخ دهد و نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارد. آسیب احتمالی به مثانه، روده یا میزراه در برخی جراحی‌ها ممکنه پیش بیاید و با بررسی دقیق جراح قابل کنترل است.

از طرف دیگر، حذف تخمدان‌ها باعث کاهش هورمون‌های زنانه و شروع یائسگی زودرس می‌شود که علائمی مانند گرگرفتگی، تغییر خلق‌وخو، خشکی واژن و کاهش میل جنسی ایجاد می‌کند. همچنین، خطر چسبندگی‌های داخلی و مشکلات ادراری وجود دارد که با تمرینات مناسب و مراقبت‌های پزشکی می‌توان شدت آن‌ها را کاهش داد و روند بهبود را تسریع کرد.

هزینه عمل هیسترکتومی

هزینه هیسترکتومی بسته به چند عامل متفاوت است و نمی‌توان یک رقم واحد برای همه تعیین کرد. مواردی که روی هزینه تاثیر می‌گذارند شامل تجربه و مهارت جراح، نوع جراحی برداشتن رحم و تخمدان (کامل، جزئی یا رادیکال)، روش انجام عمل (باز، واژینال یا لاپاراسکوپی)، مدت زمان بستری و نیاز به خدمات جانبی مانند آزمایش‌ها و داروها است.

با توجه به این عوامل، هزینه ممکنه متفاوت باشد، اما اگر به دنبال جراحی با کیفیت و ایمن هستید ما به شما دکتر علاقمند فرد را معرفی میکنیم.

نتیجه‌گیری

جراحی برداشتن رحم و تخمدان (هیسترکتومی) یکی از تصمیمات مهم و حساس در حوزه سلامت زنان است که باید با آگاهی کامل و مشورت دقیق با پزشک انجام شود. این عمل می‌تواند بسیاری از مشکلات رحمی و لگنی را بهبود بخشد و کیفیت زندگی فرد را افزایش دهد، اما در عین حال نیازمند آمادگی جسمی، روحی و مراقبت‌های پس از عمل است. شناخت نوع جراحی، آگاهی از مزایا و عوارض آن، پیروی از توصیه‌های پزشکی و انتخاب پزشک متخصص و باتجربه، از مهم‌ترین عوامل موفقیت در این فرایند به شمار می‌آیند.
در صورت نیاز به مشاوره یا ارزیابی شرایط خود، می‌توانید با مطب دکتر علاقمند فرد تماس گرفته و از خدمات تخصصی ایشان بهره‌مند شوید.برای اطلاعات بیشتر هم میتوانید پروفایل دکتر نسیم علاقمند فرد را در مطب چی مطالعه کنید.

سوالات متداول در مورد هیسترکتومی